Zaburzenia osobowości to trwałe i sztywne wzorce myślenia, odczuwania i zachowania, które znacznie odbiegają od oczekiwań otoczenia. W przeciwieństwie do depresji, która bywa epizodem (przychodzi i odchodzi), zaburzenia osobowości to cechy „wdrukowane” w charakter, które sprawiają, że człowiekowi trudno jest budować relacje i adaptować się do życia.
Główne grupy zaburzeń osobowości dzielą się na trzy „wiązki” (grupy):
Wiązka A:
Osoby z tej grupy często wykazują chłód emocjonalny, podejrzliwość lub trudności w budowaniu bliskich więzi.
– osobowość paranoiczna: skrajna nieufność wobec innych, dopatrywanie się ukrytych, złych motywów w neutralnych działaniach.
– osobowość schizoidalna: brak potrzeby relacji z ludźmi, dystans emocjonalny, preferowanie samotności, ograniczone przeżywanie przyjemności.
– osobowość schizotypalna: dziwaczne myślenie i zachowanie, lęk społeczny, wiara w zjawiska nadprzyrodzone (np. jasnowidzenie), trudności w nawiązywaniu kontaktów.
Wiązka B:
To grupa, charakteryzująca się dużą impulsywnością, silnymi emocjami i problemami w relacjach interpersonalnych.
– osobowość antyspołeczna: lekceważenie norm społecznych i praw innych, brak empatii i poczucia winy, skłonność do manipulacji i agresji.
– osobowość borderline (z pogranicza): skrajna chwiejność nastroju, lęk przed porzuceniem, impulsywność, zaburzony obraz samego siebie i niestabilne relacje.
– osobowość histrioniczna: silna potrzeba bycia w centrum uwagi, teatralne zachowanie, uwodzicielstwo, płytka emocjonalność.
– osobowość narcystyczna: Wybujałe poczucie własnej ważności, potrzeba bycia podziwianym, brak empatii przy jednoczesnej silnej wrażliwości na krytykę.
Wiązka C:
Osoby z tej grupy zmagają się głównie z wysokim poziomem napięcia, lękiem oraz potrzebą kontroli lub opieki.
– osobowość uikająca: skrajna nieśmiałość, poczucie bycia gorszym, paniczny lęk przed odrzuceniem i krytyką (prowadzący do izolacji).
– osobowość zależna: nadmierna potrzeba bycia pod opieką, trudność w podejmowaniu samodzielnych decyzji, uległość wobec innych.
– osobowość obsesyjno-kompulsyjna: skrajny perfekcjonizm, sztywność zasad, nadmierna dbałość o porządek i szczegóły kosztem elastyczności i efektywności.
Skąd się biorą?
Zaburzenia te kształtują się najczęściej w dzieciństwie i okresie dorastania. Wynikają z:
genetyki: dziedziczymy pewien temperament (np. wysoką wrażliwość).
wychowania: brak stabilności emocjonalnej u rodziców, traumy, nadmierna krytyka lub zaniedbanie.
środowiska: trudne relacje z rówieśnikami lub przewlekły stres w młodym wieku.
Dlaczego psychoterapia jest kluczowa?
Zaburzeń osobowości nie leczy się tabletkami (leki mogą jedynie łagodzić objawy, np. lęk). Jedyną skuteczną metodą jest długoterminowa psychoterapia. Pomaga ona:
zrozumieć, dlaczego reagujemy w określony sposób,
nauczyć się nowych, zdrowszych sposobów komunikacji,
złagodzić wewnętrzne cierpienie, które często towarzyszy tym zaburzeniom